• Facebook - Grey Circle
  • Instagram - Szary Koło

Najchętniej czytane

Najnowsze wpisy

Szukaj na blogu

Tęgosz (Phormium)

Pod koniec XVIII wieku, wraz z odkryciem i eksploracją Nowej Zelandii i Australii w Europie zaczęło pojawiać się wiele nieznanych do tej pory roślin. Ekspedycje naukowe pieczołowicie zbierały i katalogowały nowe okazy flory i fauny. Rośliną, która wzbudziła niemałe zainteresowanie, była okazała bylina porastająca zbocza górskie Nowej Zelandii- Phormium- przez miejscową, maoryską ludność nazywana Harakeke.

Dziko rosnące rośliny Phormium

Angielscy koloniści szybko odkryli jej zalety: długie włókna z liści służące do wyplatania tkanin, mocnych lin i nici, lecznicze właściwości korzeni, pyłek kwiatowy niezrównany jako puder do twarzy czy możliwość wykorzystania w przemyśle papierniczym. Cenna roślina szybko zawędrowała i podbiła najpierw Wyspy Brytyjskie, a później cieplejsze rejony Europy. Włókna z liści przebojem wdarły się do przędzalni, zawojowały rynek sznurów i nici na wiele dziesięcioleci- ostatnia angielska fabryka wykorzystująca Phormium została zamknięta w 1980 roku.

Phormium tenax

W obrębie rodzaju Phormium wyróżniamy dwa gatunki Phormium tenax oraz Phormium cookianum- oba są dostępne w sprzedaży.

Phormium tenax- tęgosz mocny nazywany także lnem nowo zelandzkim, jest powszechniej spotykany w uprawie, jest też okazalszy od swojego kuzyna. Rośliny szybko się rozrastają, ich liście mogą osiągać do 3 metry długości, a kwiatostany wyrastają do 5 metrów wysokości.

Phormium cookianum jest gatunkiem, którego liście dorastają do 1-2 m a kwiatostan wznosi się na ok. 3 metry.

Obecnie w wyniku wielu zabiegów hodowlanych dostępne są również odmiany o zdecydowanie mniejszych rozmiarach, z przeznaczeniem do uprawy w ograniczonych przestrzeniach.

Tęgosze są również cenione za oryginalne kwiatostany. W okresie kwitnienia potrafią stworzyć niesamowicie oryginalny spektakl w naszym ogrodzie. Kwiaty wytwarzają niezwykle duże ilości nektaru, aby przyciągnąć ptaki i owady. Nasiona, które rozwijają się po zapyleniu, zawierają setki nasion, które są później roznoszone przez wiatr.

W obrębie obu gatunków znajdziecie liczne odmiany kolorystyczne od żółtych poprzez zielone, różowe, czerwone aż po ciemno bordowe, łatwo dostępne są też odmiany o pasiastym ulistnieniu.

Phormia dobrze komponują się w nasadzeniach z innymi roślinami, są także doskonałymi roślinami soliterowymi (rosnącymi w pojedynkę). Mniejsze odmiany dobrze sprawdzają się w donicach, na tarasach. Na otwartych przestrzeniach jest często wykorzystywana jako osłona przed silnymi podmuchami wiatru.

Pamiętajcie, żeby dobrać odpowiednią odmianę do waszego ogrodu. Miejcie na uwadze, że rośliny dość szybko rosną a system korzeniowy jest silnie rozwinięty i niesłychanie trudny do usunięcia. Jeśli zdecydujecie się pozbyć rośliny z ogrodu może, to stanowić nie lada wyzwanie, a pozostawiwszy w ziemi, choć najmniejszą karpę tęgosza, możecie dość szybko spodziewać się powrotu waszego ‘ulubieńca’.

Do małych ogrodów i donic polecam odmiany takie jak:

- Phormium tenax Duet- dorasta do ok. 1 metra, jasnozielona z kremowymi pasami, pokrój sztywny, wzniesiony

- Phormium cookianum Tricolour- dorasta do ok. 1.2 metra, liście o zielonych, kremowych i czerwonych pasach, pokrój przewieszający

- Phormium cookianum Yellow Wale- dorasta do 1.2 metra, zielono żółte liście, pokrój przewieszający

- Phormium cookianum Jester- dorasta do 0.9 metra, różowe liście z zielonym obrzeżem, pokrój przewieszający

- Phormium cookianum Platt’s Black- dorasta do 0.9 metra, liście ciemno bordowe, prawie czarne, o pokroju przewieszającym

i jedna z najmniejszych dostępnych odmian Phormium Jack Spratt, dorastająca do zaledwie 30cm wysokości o sztywnych czerwono- brązowych liściach.


Photmium 'BLACK PRINCE' (bordowe wybarwienie) i 'JESTER' (złote wybarwienie)

Jeśli macie większy ogród i możecie przeznaczyć więcej miejsc pod uprawę tej rośliny, to polecam:


- Phormium cookainum Majestic Rage- dorasta do 1.7 metra, bordowe liście, pokrój przewieszający

- Phormium tenax Black Rage- dorasta do 1.7 metra, ciemno-bordowe liście o srebrnym nalocie nadającym niebieskawy odcień roślinie, pokrój wyprostowany, liście wzniesione ku górze

- Phormium tenax Gold Spike- dorasta do ponad 2 metrów, liście o żółtym kolorze, pokrój wzniesiony

- Phormium tenax Sundowner- dorasta do ponad 2 metrów, liście o czerwonych, różowych i brązowych pasach, pokrój wzniesiony

Phormium tenax 'TANIWHA'

Tęgosze nie są wymagającymi roślinami, dobrze znoszą uprawę zarówno na glebach piaszczystych jak i cięższych, gliniastych. Jedynym wymaganiem jest dobra przepuszczalność podłożą, rośliny nie lubią zbyt długiego utrzymywania się wody w obrębie systemu korzeniowego.

Odmiany o wielokolorowych i jasnych liściach są zalecane do uprawy na nasłonecznionych stanowiskach -oczywiście, jeśli chcecie utrzymać ciekawe i intensywniejsze wybarwienie. Rośliny dobrze znoszą półcień, ale pamiętajcie, że kolory liści prawdopodobnie nie będą już tak intensywne.

W pierwszym roku uprawy, w okresie dłuższej suszy nie zapomnijcie o podlaniu roślin. W późniejszych latach ze względu na rozbudowany system korzeniowy rośliny nie mają problemu w samozaopatrzenie w wodę (wyjątek stanowi uprawa kontenerowa, gdzie rozwój korzeni oraz dostęp do wody jest ograniczony).

Również, jeśli chodzi o nawożenie, rośliny nie są wymagające. Radzę stosować nawozy o przedłużonym działaniu (granulaty Osmocote lub Miracle-gro), wtedy stosujemy je jednorazowo, wiosną- zaoszczędzi nam to pracy i nie będzie zaprzątać myśli.


Pomimo wielu zalet, niestety, Phormium nie jest rośliną idealną. Problem będą stanowić niskie temperatury. Jeśli słupek rtęci powędruje w dół poniżej -5°C, a my nie zabezpieczyliśmy rośliny przed zimnem, możemy zacząć się z nią żegnać. Jeśli temperatury przez kilka dni będą utrzymywać się w okolicach -10°C lub poniżej nie pomogą nam już nawet najlepsze zabezpieczenia. Najoczywistszym rozwiązaniem jest, więc wybór odmian do uprawy w donicach i zimowanie ich w garażu, szklarni lub innym pomieszczeniu gdzie będziemy w stanie utrzymać temperaturę w okolicach 0°C. Możemy również na okres zimowy przenosić roślinę do domu, lecz pamiętajmy, żeby nie trzymać jej w pobliżu grzejników a najlepiej wybierać najchłodniejsze rejony naszego mieszkania.


Odradzam kupowanie roślin w lutym, czy na początku marca, bo będzie trudno nam ocenić ewentualne uszkodzenia pomrozowe. Unikajmy też zakupów tęgosza w sekcjach z przecenami, także z powodu trudności z oceną jakości.

Życzę powodzenia w uprawie, bo warto zacząć przygodę z tą nieco egzotyczną dla nas rośliną. Jeśli o czymś nie napisałam, a chcielibyście zapytać, to śmiało piszcie.

P.S.

Jeśli ktoś jeszcze nie zna strony Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego, to z całego serca polecam. Niewyczerpana kopalnia wiedzy!

http://www.rhs.org.uk




  • Facebook - Grey Circle
  • Pinterest - Grey Circle
  • Instagram - Grey Circle