Bixa orellana

ARNOTA WŁAŚCIWA

 

  • Krzew dlub niewielkie drzewo (dorasta do 8 m wysokości)

  • Stanowisko słoneczne

  • Podlewanie obfite

  • Minimalna temperatura: około 13°C

  • Nadaje się do uprawy doniczkowej

  • Pochodzi z tropikalnych i subtropikalnych rejonów Ameryki Południowej i Centralnej.

Arnota właściwa (Bixa orellena) to gatunek drzewa z rodziny arnotowatych (Bixaceae). 

Pochodzi z Ameryki Centralnej i północnych rejonów Ameryki Południowej. Dzisiaj jest popularną rośliną ozdobną i użytkową uprawianą w tropikalnych i subtropikalnych klimacie na całym świecie.

Nazwa gatunkowa została nadana roślinie przez Karola Linneusza, na pamiątkę szesnastowiecznego konkwistadora i podróżnika, pierwszego człowieka, który przepłyną Amazonką z Andów do Atlantyku - Francisco de Orellana (1505-1550).

 

O roślinie

 

Arnota jest szybkorosnącym, wiecznie zielonym krzewem lub niewielkim drzewem. Dorasta do 8 m wysokości. We wszystkich częściach rośliny znajduje się czerwona lub pomarańczowa żywica, która obficie wycieka z rośliny, kiedy zostanie uszkodzona.

Liście na pędach są spiralne ułożone, pojedyncze, o sercowatym kształcie i zróżnicowanej wielkości 7.5-23 x 5-15 cm. Nerwy główne liści mają często czerwone lub purpurowe zabarwienie.

Kwiaty są obupłciowe, średnicy ok. 6 cm, bezzapachowe, zebrane na końcach pędów w baldachogrona. Zazwyczaj jednocześnie kwitnie od jednego do dwóch kwiatów w kwiatostanie. Kwiaty są barwy białej, różowej lub purpurowej.

Owocem jest torebka, długości ok. 4.5 cm, kulista, lekko spłaszczona, gęsto pokryta sztywnymi włoskami. Dojrzałe owoce mają kolor pomarańczowo-czerwony, pękają na dwie części, uwalniając liczne, drobne nasiona. Każde nasiono okryte jest czerwoną, miękką osnówką. Owoce są niejadalne.

 

Uprawa doniczkowa / szklarniowa

 

Arnota wymaga wysokiej wilgotności powietrza, przepuszczalnego i zasobnego

w substancje odżywcze podłoża oraz stanowiska w pełnym słońcu.

Minimalna temperatura w uprawie nie powinna spadać poniżej 13°C, optymalna temperatura w ciągu dnia powinna wynosić powyżej 18°C.

Rośliny należy podlewać obficie w okresie wiosenno-letnim i umiarkowanie w okresie zimowym.

Jeśli rośliny wymagają formowania, można je przycinać wczesną wiosną, zanim pojawią się nowe przyrosty.

Arnote rozmnaża się wiosną przez wysiew nasion lub latem przez ukorzenianie półzdrewniałych sadzonek. Nasiona kiełkują w temperaturze od 19-24°C. Rośliny zazwyczaj kwitną w okresie letnim. Wysoka zawartość nektaru w kwiatach przyciąga owady zapylające.

Problemem w uprawie mogą okazać się infekcje mączniakiem, dlatego należy unikać zraszania liści w czasie podlewania oraz zapewnić roślinom dobrą wentylację powietrza. Rośliny dobrze reagują na nawożenie nawozami dla drzew i krzewów ogrodowych. Nawozy stosujemy w okresie od wiosny do późnego lata, według zaleceń producenta.

 

Zastosowanie

 

Bixa orellana jest popularną rośliną sadzoną w tropikalnych ogrodach, przede wszystkim ze względu na dekoracyjne kwiaty i owoce. Często jest stosowana jako roślina żywopłotowa.

 

Jako roślina użytkowa jest uprawiana ze względu na nasiona, z których pozyskuje się naturalny czerwony barwnik zwany annatto, annato, bixa lub biksyna. Dzisiaj pigment ten jest wykorzystywany przede wszystkim w przemyśle spożywczym jako dodatek do słodyczy, serów, maseł, margaryn, jogurtów, makaronów czy oleju. Oznaczany jest symbolem E160b. Annatto ma także zastosowanie w przemyśle kosmetycznym, można go znaleźć w takich produktach jak szminki, odżywki do włosów czy mydła. Dawniej pigment pozyskiwany z nasion arnoty był stosowany do barwienia tkanin bawełnianych, jedwabnych i wełny na pomarańczowo-czerwony kolor. Przy pomocy tego barwnika z dodatkiem niewielkiej ilości kwasu winowego, buddyjscy mnisi uzyskiwali charakterystyczne pomarańczowo-żółte zabarwienie swoich szat. Tkaniny barwione annatto miały tendencje do płowienia pod wpływem słońca dlatego w dziewiętnastym wieku barwnik ten został zastąpiony dużo trwalszym, syntetycznym barwnikiem- czerwienią kongo.

Nasiona arnoty służyły Indianom do wyrobu mazidła zwanego achiote, które po wtarciu w skórę miało za zadanie odstraszać moskity. Indiańscy wojownicy przed bitwa malowali skórę czerwonym pigmentem annatto, aby zamaskować ewentualne zranienia, co miało za zadanie obniżenie morale wroga.

 

Z kory arnoty właściwej można pozyskiwać włókna do wyrobu sznurów i lin. Żywica roślin ma właściwości podobne do gumy arabskiej. Drewno jest wykorzystywane jako opał. Indianie przypisywali roślinie właściwości lecznicze, lecz współczesne badania kliniczne ich nie potwierdziły.

 

Największymi producentami nasion arnoty właściwej są kraje Ameryki Południowej i Centralnej, Wyspy Karaibskie, Afryka, Indie i Sri Lanka. Szacunkowe dane o światowej produkcji suszonych nasion mówią o 10 000 ton rocznie na początku XXI wieku, z czego jedynie około 7 000 ton jest przeznaczanych na eksport. Największym producentem jest Brazylia (około 5 000 ton nasion rocznie). Większość brazylijskiej produkcji jest przetwarzana na miejscu i nie jest przeznaczona na eksport. Peru jest największym eksporterem nasion arnoty, do obrotu z tego kraju trafia około 4 000 ton produktu. Liczącymi eksporterami są również Kenia (około 1 500 ton nasion rocznie), Wybrzeże Kości Słoniowej i Angola.

  • Facebook - Grey Circle
  • Pinterest - Grey Circle
  • Instagram - Grey Circle